A1.3 AMELİYATHANEDEKİ ÇALIŞMALAR a. Ameliyathanede doktorlar sterilizasyon kurallarına sıkı bir şekilde uyarlar. Ameliyathanede steril kapının ötesinde ameliyat odaları tarafında sterilizasyon kurallarına aykırı hareket edilemez. Steril alana geçilen elbise ve ayakkabı ile ameliyathane dışına çıkılamaz. Elbisenin değiştirilmesi şarttır. Ameliyathaneye ayakkabı üzerine galoş giyilerek veya elbise üzerine boks elbisesi giyilerek geçilmemelidir. Ameliyathanede Ortopedi odasında ameliyat olmasa dahi kepsiz, maskesiz durulamaz; maske ve bone takılı durulmalıdır. Ameliyat sırasında saç, burun mutlaka kapatılmış olmalıdır. Ameliyathanede konuşmak, gereksiz insanların girip çıkması, ortadan dolaşması ortamda dolaşan havada asılı partiküllerin sayısının artmasına ve sonuçta enfeksiyona neden olacağı bilinmelidir. Cerrahi araştırma görevlilerinin tırnaklarının kısa ve temiz olması önemlidir.
b. Ameliyata girecek kişiler elbise kollarını omuza kadar katlayıp içten dışa doğru flaster yapıştırmak suretiyle yukarı doğru çekerler. Bu şekilde yıkanmayı takiben kollar dirsekten katlandığında kirli kol uçlarının önkola değmesini önlemek önemli bir noktadır. Ameliyathanede en az 8 dakika betadin ile elbileğinden dirsek üstüne doğru yıkanır, köpürtülür. Su ile elden yukarı doğru el daima yukarıda kalacak şekilde su dökülerek köpük uzaklaştırılır. Gün içinde özellikle ilk yıkanmada fırça kullanılması ve tırnak temizliğine dikkat edilmesi özellikle önemlidir. Su steril olmadığı için en son halde el betadinlenir, köpürtülür ve ameliyat hemşiresinden alınan steril batın kompresi ile kurulanır. Steril batın kompresi ile kurulanırken dirsek üstüne geçmek, kompres katlanarak devam edilse dahi yanlış bir davranıştır; sterilizasyon bozulmaktadır.
c. Yatan hastalar için gerekli konsültasyonlar yaptırılır ve anesteziden ameliyat oluru alınır. Malzemeler ve gerekirse kan öğretim üyesine danışılarak bir gün öncesinden mesai saatleri içinde temin ettirilir.
d. Salı, perşembe ve 15 günde bir cuma günleri ameliyat günümüzdür. Ameliyat olacak hastaların adları, yaşları, tanıları, yapılacak ameliyat ve telefon numaraları poliklinikteki ameliyat defterine öğretim üyelerine danışılarak poliklinik görevlisi ve araştırma görevlisi tarafından kaydedilir. Ameliyat olacak hasta listesi kıdemli servis araştırma görevlisi tarafından öğretim üyeleri ve AD başkanına danışılarak ameliyathaneye giriş sırasına göre bilgisayar çıktısı şeklinde hazırlanır ve AD başkanı tarafından imzalanır. Pazartesi ve Çarşamba ve Perşembeleri saat 13.30’a kadar ertesi güne ait ameliyat listesi 8 adet basılarak, öğretim üyelerine (3 adet), araştırma görevlileri, ameliyathane (sekreter Ayfer Hanım ve personel için olmak üzere 2 adet), klinik hemşireleri ve poliklinik sekreterine iletilmiş olmalıdır.
e. Erişkin hastalar gece saat 24’den itibaren oruç olacak şekilde bekletilirler. Bebek hasta ve kırığı olan hastanın önceliği vardır. Bebek hastalar geç alınacak ise anesteziye danışılarak uygun saatte aç bırakılır. Geciken veya öğleden sonra alınacak hastaların susuz kalmaması için damar yolu açılmalı ve uygun sıvı verilmeye başlanmalıdır.
f. Araştırma görevlileri hastaları öyküsü, muayene ve son durumlarını bilerek ameliyathaneye alırlar. Hastanın ameliyathaneye giriş kıyafeti ameliyathane kurallarına uygun olmalıdır. Alçılı hastaların alçıları serviste açılır, bivalv hale getirilir, ameliyathanede en fazla altta bulunan pamuk tabakası açılır. Ameliyathanede alçı açmak tozlanmaya dolayısıyla enfeksiyona, çevre kirliliğine ve vakit kaybına neden olur.
g. Araştırma görevlileri ameliyat olacak hastalarla ilgili anatomi, açılım ve tedavi tekniği konusunda teorik bilgileri okumuş ve biliyor olarak ameliyata girerler. Bakmış olmak veya daha önceden biliyor, okumuş olmak yeterli değildir.
h. Ameliyathanede en kıdemli araştırma görevlisi hastanın ameliyatı için gerekli grafileri negatoskopa asar. Kullanılacak alçı, pamuk ve diğer malzemeler temin edilir, hazırlanır. Skopi veya grafi çekilecek ise ilgili radyoloji teknisyenine hastanın yaşı, çekim yapılacak bölge ve çekim sayısı hakkında bilgi verir. Ameliyat biterken isteğe göre ateller ve ılık alçı suyu hazırlanır.
ı. Ameliyat masasında öğretim üyesine danışılarak hastaya pozisyon verilir. 3 saati aşacak ameliyatlarda idrar sondası takılır. Turnike için öğretim üyesine danışılır. Ameliyathane personelinin koter plağı yerleştirmesi sağlanır. İlgili bölgenin kılları tıraş makinesi ile kesilir, betadinle yıkanır ve kurulanır, kol veya bacak steril örtü üzerine yerleştirilir.
i. Proflaksi için antibiyotik (sefazol) (öğretim üyesine danışılarak) hasta uyutulurken, ameliyathanede verilir. Kültür alınacak ise proflaktik antibiyotik asla verilmemeli, hatta öğretim üyesinin bilgisi dahilinde 5 gün öncesinden tüm antibiyotikleri kesilmiş olmalıdır. NSAİ’ler (öğretim üyesine danışılarak) aksi söylenmedikçe 10 gün öncesinden kesilmelidir. Ameliyat zamanı gecikecek hastalara derin ven trombozu proflaksisi yapılıyor ise ameliyat öncesi veriliş zamanlaması uzmana danışılarak belirlenir. Ameliyat olacak veya olmuş hastaya (öğretim üyesine danışılarak) ağrı kesici olarak bir NSAİ olmayan kontramal tercih edilmelidir. Elektif ameliyatlarda hastanın ameliyattan 10 gün öncesinden sigara ve Maraş otu kullanımını kesmesi ve iyileşinceye kadar içmemesi hatırlatılmalıdır. Sigara kırık kaynamasını yavaşlatmakta ve genel anestezi sonrası akciğer komplikasyon olasılığını arttırmaktadır.
j. Ameliyat olacak hastaya kanama zamanını uzatacak ilaç (NSAİ ve düşük moleküler ağırlıklı heparin vb) verilecek ise öğretim üyesine danışılmalıdır. Spinal ve epidural anestezi uygulamaları düşünülüyorsa bu durum mutlaka anestezi uzmanına da bildirilmelidir. Düşük moleküler ağırlıklı heparinin son dozu spinal ve epidural anestezi yapılmadan 12 önce yapılmalı ve katater çekildikten 12 saat sonra yeniden başlanmalıdır. Aksi halde katateri çekerken meydana gelen travmanın kanamaya yol açma olasılığı artmaktadır.
k. Rutin elektif uygulamalarda öğretim üyesine danışılarak ameliyat sonrası hastalara ağrı kontrolü için kontrendikasyon yok ise kontramal (takılabiliyorsa ağrı pompası ile) ve 24 saat uygun dozda sefazolin pareneteral verilir. Öğretim üyesinin bilgisi dahilinde proflaktik antibiyotik süresi uzatılacak ise oral sefalosporin (maksipor) ile devam edilebilir. Açık kırıklar ve enfeksiyon durumlarında eklenecek antibiyotiklere ilgili öğretim üyesi karar verir. Genelde açık kırıklarda tedavi amacıyla sefazolin, gentamisin veya penisilin G, gentamisin veya sefazolin, gentamisin, klindamisin veya sefazolin, gentamisin, metronidazol(flagyl) veya sefazolin, gentamisin,ornidazol(biteral) kullanılmaktadır.
l. Ameliyat olan hasta masada uyanıncaya kadar araştırma görevlileri hastanın başından ayrılamazlar. Ameliyattan çıkan hasta yatağına en çömez araştırma görevlisi nezaretinde alınırken kıdemli araştırma görevlisi gecikmeden ameliyathanenin temizliği ve yeni hastanın ameliyathaneye alınması için yapılacak işleri yürütür. Hastaların ameliyathaneye giriş ve ameliyat masasına alınmasında gecikme yaşanmamalıdır. Saat 16.00’ya kadar en az 3 hastanın cerrahi tedavisi bitecek şekilde çalışılmalıdır.
m. Ameliyat notu öğretim üyesinin uygun göreceği kişi veya ameliyatı yapan araştırma görevlisi tarafından gerekirse hocasına danışarak hemen ameliyathanede elle yazılır. Elle yazan araştırma görevlisi kelime işlemci ile bilgisayar çıktısını kontrol ederek ameliyat sonrası ilk sabah vizitinde öğretim üyesine sunar. Ameliyat notunda istenen değişiklikler yapılarak son şekil verilir. Son şekli hastanın dosyasının sahibi araştırma görevlisi ve ilgili öğretim üyesi tarafından imzalanarak yazan kişi tarafından ameliyat defterine geciktirilmeden sırasına dikkat edilerek yapıştırılır. Ameliyat defterinden sorumlu araştırma görevlisi ameliyat olan hastaların adlarını ve numaralarını günlük olarak ameliyat oluş tarih ve sırasına dikkat ederek tükenmez kalem ile ameliyat defterine kaydeder. Ameliyat defterinden en kıdemli AG sorumludur.
n. Ameliyata giren kıdemli araştırma görevlisi ameliyathane kullanılan malzemelerin gözetilmesini ameliyathane personeli ile birlikte yapar. Ameliyat olacak hasta sayısı, ameliyat edilecek bölge ve sırasına göre kullanılacak setler ve motorlar hakkında öğretim üyelerine danışarak hemşirelere bilgi verir. Gereksiz set açılması sonraki ameliyatları tehlikeye atacaktır. Tek bir malzeme için set açılmasını önlemek amacıyla sık kullanılan tel kesme, pense, pens kupon gibi aletler çift kat naylon ambalaj ile ayrı steril edilir ve kaybolmayı önlemek için yapılan kilitli ortopedi sandığında saklanır.
o. Ameliyat sırasında kullanılan malzemeler kıdemli araştırma görevlisi tarafından malzeme takibinden sorumlu sekretere bildirilir. Malzemenin epikrizde görülmesi mutlaka gereklidir. Malzemenin çıkışından en sonunda ilgili uzman sorumludur. Hatalar idarenin malzeme alımını kısmasına veya yavaşlatmasına yol açabilir. Soruşturmalarda açıklanamayacak durumların doğmasını kimse istemez.
p. Ameliyatta kullanılan malzemelere ait etiketler sarı dosya, beyaz arşiv dosyası ve ameliyat defterine yapıştırılmalı, eğer fazla var ise malzemelerle ilgili sağlık kurul raporuna da yapıştırılmalıdır. Etiketlerin kaybolması kabul edilemez. Firmalar tarafından teslim edilemeyen etiketler için uzmana haber verilmelidir. Etiketler ameliyata giren en kıdemli araştırma görevlisinin sorumluluğundadır, etiketleri ilgili yerlere hemen yapıştırılmalıdır. r. Ameliyat sırasında mikrobiyoloji örnekleri alırken steriliteye son derece dikkat edilmelidir. Sterildir diyerek masanın üzerine çubukların konması veya erken açılarak açıkta bekletilmesi bir hatadır. Pamukların uçları sadece yaraya dokunmalı ve dikkatlice tüpün içine yerleştirilmelidir. Tüplerin üzerine tarih, hasta adı soyadı, dosya numarası ve kliniğin adı yazılır. Mikrobiyoloji formu doldurulur, ücretlendirilmesi sağlanır. s. Patolojiye gönderilen doku örnekleri ayrı ayrı formole konur. Şişelerin üzerine hasta adı soyadı, dosya numarası, kliniğin adı ve tarih yazılır. Patoloji formunu eksiksiz doldurulur. Ücretlendirilmesi sağlanır.
ş. Mikrobiyoloji veya patoloji sonuçlarını dosyanın sahibi araştırma görevlisi tarafından takip edilir. Ortopedi ve Travmatoloji AD’de tedavi gören hastaların tamamının patoloji raporları poliklinikteki patoloji dosyasına konmuş, girmiş olmalıdır. Hasta patoloji raporunu getirdiğinde 2 adet fotokopi çektirilir, biri hastanın dosyasına, diğeri poliklinikteki patoloji rapor dosyasına poliklinik sekreteri tarafından yerleştirilir. Araştırma görevlileri bunun sağlanmasını kontrol ederler. Geciken raporlar için ilgili uzmana bilgi verilir.
t. Ameliyat olacak hastaların öyküsü iyi alınmalı, hepatit ve HIV açısından uygun şekilde hastalar değerlendirilmelidir. Rutin olarak serolojik tarama yapılamadığı için her hastaya azami dikkatle yaklaşılmalı, ameliyatta göze kan sıçraması, el kesilmesi durumlarında mutlaka serolojik testler istenerek hasta araştırılmalı, enfeksiyon hastalıkları kliniği ile temasa geçilmelidir.